Hafızanın Israrı, Salvador Dali

Dalí, Salvador Dalí’nin Gizli Hayatı (1942) adlı otobiyografisinde, kuzeydoğu İspanya’daki Port Lligat yakınlarında bir araziyi resmettiği bir tablo üzerine çalışmasından bahseder ve orayı “saydam ve melankolik bir alacakaranlıkla aydınlanan kayalar – fonda da dalları kesilmiş bir zeytin ağacı” şeklinde tasvir eder. Akşam yemeğini yoğun bir Camembert peyniriyle tamamladıktan sonra o günkü çalışmasına son bir kez bakmadan önce “aşırı yumuşak olan şeylerin felsefi sorunları üzerine” düşünür. İşte o zaman, ağacın dallarından birine asılı duran iki adet yumuşak saat imgesi aklına gelir. Sadece iki saat sonra “resim tamamlanmıştır.”

Hikayesi

Bu küçük ve yoğun tablonun taşıdığı sembolizm üzerine birçok spekülasyon yapılmıştı. Bu tablo, 1930’larda üretilmiş bir dizi seyrek figürlü peyzaj resminden biridir. Deniz ve yamaçlarla çevrili dış dünyanın güneşe boğulmuş spesifik görünümüyle kontrast oluşturan hayalsi ön plan, zaman kavramı olmayan, isimsiz bir iç dünyayı temsil ediyor. Saatler açık bir şekilde, geçen zamanı, hafızayı ve çürümeyi ima ediyor. Öte yandan, zamanı gösteren bu araçların yumuşaklığı onları güvenilir olmaktan çıkarıyor. Psikolojik analizler, yumuşak saatin bir biçimsizlik durumuna dönüşü veya doğum öncesi bir zamanın hatırasını sembolize ediyor olabileceğini öne sürüyor. Diğer eleştirmenler bu imgeyi iktidarsızlık korkusunun bir ifadesi olarak yorumladılar – Dalí’nin cinsel kaygıları başka kaynaklarda da açık bir şekilde yer alır.

Museum of Modern Art,
New York, ABD