Türk Ocakları 1926 Yılı Kurultay Zabıtları - 1927 - Ankara - Osmanlıca - Ciltli - 268 sayfa - 16.0 x 24.0 cm
Türk Ocaklarının Üçüncü Kurultayı, 23- 28 Nisan 1926 günlerinde toplanmıştır. Ocakların Üçüncü Kurultay’ında, gerekli komisyon seçimlerinden sonra, 25 Nisan günü, ilk defa, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olup Türkçe konuşmayan azınlıkların Türkçe konuşmaları konusu gündeme getirilmiştir. Azınlıkların Türkçe konuşması konusundaki tekliflerin tartışıldığı Kongre’de, “Azınlıklar ve Türkçe” konusundaki teklifinde, Çal Delegesi Dr. Şakir Turgut, ”Türkiye toprakları başka hissiyatla meşbu ve başka lisanla görüşmekte ve bu suretle asabiyet-i millîyemizi tahrik edenler için bir çiftlik, bir muhaberat mahalli değildir.” diyerek Türkçe’den başka dille konuşanların cezalandırılması için kanun çıkarılmasını istemiştir.
27- 28 Nisan günlerindeki oturumlarda da, yapılan konuşmalarda, en çok, “Türk dilinin yaygınlaştırılması ve azınlıkların Türkçe konuşmaları gerektiği“ üzerinde durulmuş; “Türkiye’de Türkçe’den başka dil konuşulmasının hükümetçe yasaklanması” istenmiştir. 1926 Kurultayı’nda, Türkçe meselesi yanında, -Türkçe konuşmayan göçmenlerin (meselâ Boşnaklar’ın) iskânı politikası; -Karadeniz’deki kiliseler ve Rumlar; -“Laz” sıfatının kullanılması; -Kürtler ve Kürtçe meselesi; gibi konular da konuşulmuştur. Kürt ve kürtçe meselesi üzerine konuşan İshak Refet (Işıtman) şunları söylemiştir: “Kürd’ün tarihi yoktur. Kürd’ün tarihi, Türk tarihi ile karışmıştır. Kürtçe denilen lisan yoktur. Bugün Kürtçe Lisanı 8.000 kelimeden ibarettir. Bunun 3.000’i Türkçe’dir. 2.000 kadarı Kürtçeleşmiş Arapça’dır. Geri kalan 2500 kadar kelime de Farsça’dır. Ve en ziyade tuhaf cihet, bu lisanın fiili de yoktur. Lisanların varlığını, benliğini ölçtürebilen alet, fiillerdir. Bunların fiilleri de yoktur.”
Hararetli konuşmaların yapıldışı bu Kurultay’ın son günü yapılan seçimlerde, Merkez Heyeti’ne şu isimler seçilmiştir: Hamdullah Suphi, Necati Mehmet Emin, Dr. Ekrem Tok, Dr. Hasan Ferit, Alaaddin Reşit Galip, Mimar Hikmet Avukat Mehmet Salih.
Kurultay’a sunulan Çalışma Raporu’nda, Ocakların üye sayısının 30.000 civarında, şube sayısının ise 237’ye ulaştığı belirtilmiştir. 1926’da yılı içinde, çeşitli faaliyetlerin yanında, Ziya Gökalp’ın mezarı yaptırılmış, Merkez Heyeti Binası için çalışmalar başlatılmıştır.
Mustafa Kemal, Kurultay sırasında, (27 Nisan 1926’da) Ocak delegelerini kabul etmiş ve delegelere hitaben şu ünlü sözleri söyler: “Biz doğrudan doğruya millîyetperveriz ve Türk millîyetçisiyiz. Cumhuriyetimizin mesnedi Türk camiasıdır. Bu camianın efradı ne kadar Türk harcıyla meşbu olursa, o camiaya istinat eden Cumhuriyet de o kadar kuvvetli olur. Türk Ocakları, teessüsleri tarihinden itibaren çok yüksek hizmetler ifa etmiştir. Bu mesaîde devam ediniz.”